گروه های خون
 

گروه هاي  خون

شاید وقتی پروفسور کارل لندشتاینر ، پزشک اتریشی سرگرم آزمایش روی گروه های خون بود، هرگز فکر نمی کرد که نتیجه پژوهش هایش چه نقش ارزش مندی را در نجات زندگی انسان ها بازی خواهد کرد. کشف گروه های خون و امکان انتقال خون از فرد سالم به فرد بیمار، که جایزه نوبل و عنوان پدر طب انتقال خون را برای  اين دانشمند به همراه داشت، منجر به نجات زندگی میلیون ها بیمار از طریق دریافت خون های اهدایی گردید.

·         گروه هاي خوني اصلي

تفاوت گروه هاي خون مختلف به وجود يا عدم وجود پروتئين های ويژه ای به نام آنتي ژن كه در فارسي "پادزا" يا "پادگن" ناميده مي شوند، بر مي گردد. پادگن يا آنتی ژن ماده‌اي است که می تواند بدن را برای ساخت پادتن تحريک نمايد. تقريباً تمامی موادی که به شکل آنتی ژن عمل می کنند، پروتئين های خارجی هستند که از راه عفونت، تزريق و يا روش های ديگر وارد بدن می شوند. "پادتن" يا آنتی بادی ماده‌‌اي است که در پاسخ به تحريک يک آنتی ژن در بدن ساخته شده و با آن واکنش نشان می دهد.

آنتي ژن هاي گروه هاي خون بر سطح گلبول های قرمز قرار دارند و شامل ده ها نوع مي شوند. مهمترين آنتي ژن هاي گروه هاي خوني، آنتي ژن هاي Aو Bمي باشند. برخی افراد آنتی ژن نوع A، برخی نوعB، برخی هر دو آنتی ژن Aو Bرا دارا هستند و برخی نيز هیچ يك از اين آنتی ژن ها را ندارند كه به گروه خوني Oمعروف مي باشند. به اين ترتيب افراد مختلف در گروه های خونAB ، B ، A  و Oقرار می‌گيرند.

بايد توجه داشت كه حيوانات و انسان علاوه بر داشتن آنتی ژن های گروه های خون بر سطح خود، ممکن است واجد آنتی بادی بر علیه آنتی ژن های گروه خونی که خود فاقد آن ها نیز هستند، ‌باشند. مثلا افرادی که گروه خونی آنها Aاست، در سرم خود آنتی بادی بر ضد آنتی ژن Bدارند. همچنين افرادی که گروه خونی آن ها Bاست، در سرم خود آنتی بادی بر ضد آنتی ژن Aدارند. واجدين گروه خوني  ABفاقد هر گونه آنتي بادي بوده و دارندگان گروه خوني Oداراي آنتي بادي بر عليه آنتي ژن هاي  A  و Bهستند.

بروز آنتی ژن های گروه های خون تحت کنترل ژن های خاصی است و به ارث رسيدن آن ها از قوانین ژنتيك تبعیت می‌کند. بنابر اين گروه خونی شما به آن چه كه از والدين خود به ارث برده ايد، بستگي دارد. درصد توزيع گروه هاي خوني در جمعيت هاي مختلف، متفاوت است. دانسـتن گروه خونی هنگام دریـافـت و یـا پـیـوند عضـو از اهـمیت بالایی برخوردار مي باشد. دریافت خون نـامتـجــانس و ناسازگار می تواند به واکنش شدید ایمنی و تخریب گسترده گلبول های قرمز، افت فشار خون، نارسایی کلیوی، شوک، لخته شدن خون، حـمـله قلبی، تشكيل لخته خون در ريه، سکته مغزی و حتی مرگ گيرنده خون بیانجامد.

·         سیستم RH

در سال 1940 ، "لندشتاینر" كه كاشف گروه هاي اصلي خون بود، به همراه دستيار خود، "وینر" نشان دادند علاوه بر گروه خوني ABO، سيستم ديگري به نامRh  ( ار- هاش) نيز وجود دارد. هر فردي كه عامل Rh  را روي گلبول هاي قرمز خود داشته باشدRh   مثبت و اگر نداشته باشدRhمنفي است. حدود 85 تا 90% ايرانيان Rhمثبت و مابقي Rhمنفي هستند.

·         آنتي بادي های غير منتظره

ممکنست آنتي بادي‌های کمياب ديگری هم علاوه بر آنتي بادي هاي ضد گروه هاي خوني  ABO   و  Rh، در سرم افراد مختلف وجود داشته باشد. اين آنتي بادي ها بر ضد آنتی ژن های نايابی که ممکن است روی سطح گويچه های سرخ پراکنده باشند، ساخته شده اند. مانند گروه های كل، دافی و......... . با آن که اغلب، ما انتظار نداريم در سرم افراد، چنين آنتی بادی هايی را مشاهده کنيم، با اين حال وجود آن ها به نوبه خود واجد اهميت هستند. به همين دليل زمانی که دستور تزريق خون داده می شود و خون بيمار تعيين گروه می شود، سرم او نيز از لحاظ وجود آنتي باد های غير منتظره بر ضد آنتی ژن های گويچه های سرخ دهنده، آزمايش می شود. گويچه های سرخ دهنده به سرم بيمار گيرنده خون نزديک می شوند، در صورت ايجاد واکنش ( به هم چسبيدگی و يا انهدام سلول ها ) از تزريق آن خودداری می گردد. به اين آزمايش، سازگاري گروه هاي خوني يا "کراس مچ " می گويند.

·         سازگاری گروه های خون

 گروه خونی A، می تواند به گروه های ABو Aخون اهدا کند و از گروه های خون Aو Oخون دریافت کند. گروه خونی B، می تواند به گروه های ABو Bخون اهدا کند و از گروه های خون Bو Oخون دریافت کند. گروه خونی AB، تنها می تواند به گروه خونی ABخون اهدا کند ، ولی از تمام گروه های خون می تواند خون دریافت کند. گروه خونی O، به تمام گروه های خون می تواند خون اهدا کند، اما فقط می تواند از گروه خونی Oخون دریافت کند.

 گويچه های سرخ گروه خونی Oهيچ آنتی ژنی ندارند و دهنده عمومی محسوب مي شوند. بنابراين در مواقع اضطراری می توان خون گروه Oرا به هر گروه خونی ديگری تزريق نمود. در يک حادثه منجر به خونريزی شديد، زمان بسيار مهم است و گاه نبايد منتظر پيدا کردن خون هم گروه ماند وگاهی چه بسا جايز نيست حتی برای تعيين گروه خونی خود مصدوم  نيز وقت را تلف کرد. در اين گونه موارد، در دسترس بودن خون گروه Oمی تواند تنها راه نجات باشد. از طرفی ديگر فردی با گروه خونی AB  می تواند در مواقع اضطراری با خيالی آسوده از همه گروه های خون ديگر، خون دريافت کند (گيرنده عمومی)، زيرا پلاسمای گروه خونیABبر ضد هيچ يک از گروه های خون ديگر آنتي بادي ندارد. با همه اين ها، در شرايط عادی، تمامی خون هايی را که برای تزريق بکار می بريم بايد با خون گيرنده آن، هم گروه باشد و علاوه بر آن آزمايش سازگاری (کراس مچ) نيز برای آنها انجام شده باشد.

·         اهمیت گروه های خون

اهميت گروه های خون زمانی مشخص می شود که فرد نياز به تزريق خون پيدا کند و مجبور شويم به او خون تزريق کنيم. دراين صورت اگر گويچه های سرخ دهنده، آنتی ژنی داشته باشد که در پلاسمای گيرنده، آنتي بادي ضد آن وجود داشته باشد، اين گويچه ها پس از تزريق، به سرعت به هم چسبيده و نابود می شوند و علاوه بر عدم کارآيی، باعث ايجاد عوارض شديد و يا حتی مرگ گيرنده خواهند شد.

پس از ورد خون ناسازگار به رگ فرد گيرنده،  آنتی بادی هاي موجود در خون وي به آنتی ژن های موجود در سطح گلبول های قرمز بیگانه (فرد دهنده) متصل مي شوند. در اين حال روند تخريب گلبول هاي قرمز شروع شده و گلبول هاي قرمز پاره مي شوند. علائم اوليه تزريق خون ناسازگار شامل لرزش بدن، فلج، تشنج، انعقاد داخل عروقی، تب و پیدایش هموگلوبین در ادرار است. اقدامات فوري براي درمان واکنش های انتقال خون، شامل متوقف کردن انتقال خون و زیاد کردن حجم ادرار با كمك داروهاي خاص می‌باشد، چرا که تجمع هموگلوبین در کلیه ممکن است موجب اختلال عملكردي كليه و  از بين رفتن اين عضو مهم بدن گردد. اگر اقدامات درماني فوري صورت نگيرد، ممكن است باعث مرگ هم گردد.

دانستنی های اهدای خون

@ibto_ir