خون، زندگی
 

خون، زندگی

خون، مايع حيات بخشي است كه در رگ هاي بدن جريان دارد تا مواد غذايي و اكسيژن را به تمام سلول هاي بدن برساند و مواد زايد را از آن ها دور نماید. در واقع خون با عمل تلمبه ای قلب در بدن به گردش در می آید و با گذشتن از کنار تک تک سلول ها، مواد غذایی و اکسیژن را از دستگاه گوارش و تنفس می گیرد و به سلول های بدن می رساند و از طرف دیگر مواد دفعی سلول ها را برای دفع به كليه ها، كبد و شش ها حمل می كند.

خون، یک سیزدهم وزن بدن هر فرد را تشکیل می دهد. بر این اساس شخص بالغ با وزن حدود 70 كيلوگرم به طور متوسط در حدود 5 ليتر خون دارد. در واقع مقدار خون هر شخص با وزن بدنش تناسب دارد به طوري كه مقدار خون به ازای هر کیلوگرم وزن بدن در آقایان70 ميلي ليتر و در خانم ها 65 ميلي ليتر می باشد.

جالب است بدانيم در هر ميلی متر مکعب از خون که چیزی معادل يک قطره خون است تقريباً 5 ميليون گلبول قرمز، 7500 گلبول سفید و 300 هزار پلاکت، هم چنین به ازاي هر ششصد گلبول قرمز، يك گلبول سفيد و حدود چهل پلاكت وجود دارد.

اجزای خون

خون یک بافت زنده بوده که از دو بخش زير تشکیل یافته است:

  • بخش مایع یا پلاسما: مایعی زرد کهربایی است که حاوی آب، املاح، مواد غذایی، هورمون ها، مواد انعقادی و سایر مواد محلول می باشد. پلاسما حدود 55% حجم خون را تشکیل می دهد. بيشتر مواد شيميايی لازم برای زنده ماندن سلول ها، در پلاسما حل شده اند، مانند: غذا، اکسيژن و املاح که همگی آن ها ناگزير بايد از راه خون به سلول ها رسانده شوند. مواد زائد توليد شده در سلول ها نيز برای دفع از طريق پلاسما به اندام های دفعی منتقل مي گردند. هورمون ها، عوامل شيميايی تنظيم کننده و فاکتورهای انعقادی نيز در پلاسما محلول هستند. فراوان ترين ماده حل شده در پلاسما را پروتئين هایی به نام های آلبومين و گلوبولين تشکيل می دهند. آلبومين  به افزايش قوام  خون کمک می کنند، گلوبولين ها انواع مختلفی داشته  باعث دفاع بدن در برابر عفونت ها مي شوند. کلیه ها و دستگاه گوارش، نقش اساسی را در تنظیم ترکیب پلاسما بر عهده دارند، یعنی از طریق تنظیم میزان جذب و دفع آب، املاح و سایر مواد غذایی و انتقال آن ها به درون رگ ها ترکیب پلاسما را تنظیم می کنند.

 

  • بخش سلولی که 45% حجم خون را تشکیل می دهد و شامل سه دسته گلبول های قرمز، گلبول های سفید و پلاکت ها می باشد:

       1) گلبول های قرمز: کار اصلی گلبول های قرمز انتقال اکسيژن از شش ها به سلول های بدن برای استفاده سلول ها و برداشت دی اکسيد کربن از سلول ها و حمل آن ها به شش ها برای دفع به محيط خارج از بدن می باشد. اين کار به کمک نوعی رنگدانه قرمز رنگ بنام هموگلوبين که در درون گلبول های قرمز قرار دارد، صورت می گيرد.

       2) گلبول های سفید: گلبول هاي سفيد به دو گروه اصلي تقسيم مي شوند: گلبول هاي سفيد گرانول دار و گلبول هاي سفيد فاقد گرانول. انواع گرانول دار به سه گروه " نوتروفيل، ائوزينوفيل، بازوفيل" و انواع فاقد گرانول به دو گروه  "منوسيت و لنفوسيت" تقسيم مي شوند. اهميت کار گلبول هاي سفيد در بدن، کمتر از گويچه های سرخ نيست. آن ها به شيوه های گوناگونی در برابر حمله موجودات ذره بينی به بافت ها و يا به جريان خون، از بدن دفاع می کنند. برای نمونه، نوتروفيل ها و منوسيت ها ميکروب ها را بلعيده، سپس آن ها را هضم می کنند که به اين عمل ذره خواری می گويند و  گروهي از لنفوسيت ها به نام لنفوسيت های نوع B‏، هنگام ورود ميکروب ها به بدن شروع به توليد فعال آنتي بادي اختصاصی ضد آن ميکروب ها می نمايند تا بدن را نسبت به بيماري های ناشی از آن ها ايمن سازند.

      3) پلاکت ها: پلاکت ها اجزاي سلولي کوچکی هستند که در عمل انعقادخون شرکت می کنند. پس ازايجاد يک ضايعه خونريزی دهنده، پيش از هر چيز، پلاکت ها در نقطه آسيب ديده، حالت چسبنده به خود گرفته، شروع به تجمع می کنند و به زودی يک صفحه پلاکتی نرم اما موقت برای مسدود کردن محل خونريزی، درست می شود. برای پايدار شدن انعقاد خون، فاکتورهای انعقادی خاصی به درون پلاسما آزاد می گردند که در نهايت با فعال کردن فيبرينوژن و ساير فاکتورهای انعقادی غير فعال و از قبل آماده موجود در درون پلاسما، ژل ويژه ای به نام "فيبرين" را شکل می دهند و به اين ترتيب عمل انعقاد خون کامل می گردد.

توليد سلول های خون

در یک انسان بالغ، مغز استخوان بخش عمده خون سازی در بدن را بر عهده دارد. در دوران جنینی بخش های دیگری از جمله کبد و طحال نیز در خون سازی نقش دارند، اما به تدریج با تولد و بلوغ، نقش اساسی را مغز استخوان بر عهده می گیرد. برخي از سلول هاي خوني مانند لنفوسيت ها در غدد لنفاوي هم توليد مي شوند.

عمر سلول های خون

گلبول های قرمز فقط تا 4 ماه عمر می کنند و عمر گلبول های سفيد از اين هم کوتاه تر است. در واقع دامنه عمر گلبول های سفيد متفاوت می باشد، از حدود چند روز برای انواع گلبول های سفید گرانول دار تا بيش از  6 ماه برای انواع فاقد گرانول. سلول های خونی که با گذشت زمان پیر و فرسوده شده اند، در کبد و طحال تخریب می شوند و از بین می روند تا سلول های جوان و تازه نفس وارد رگ ها شوند.

خوب است بدانیم که با اهداي در حدود 450 سي سي خون ، هيچ مشكلي متوجه فرد نبوده، در عرض 12 تا 24 ساعت قسمت مايع یا پلاسمای خون و در عرض سه تا چهار هفته اجزای سلولي خون جايگزين مي گردند.

روابط عمومی سازمان انتقال خون ایران

@ibto_ir