درباره ايمونوهماتولوژي
 
درباره ايمونوهماتولوژي

بيشتر افراد جامعه از وجود سه نوع «آنتي‌ژن» گروه خون Rh(D)-B-A اطلاع دارند. تاكنون بيش از 300 نوع آنتي‌ژن در 29 سيستم گروه خون شناسائي شده است. زماني كه بيماري با گلبول قرمز خونِ فرد ديگري از طريق تزريق خون يا بارداري در تماس قرار مي‌گيرد، سيستم ايمني بيمار مي‌تواند عليه آنتي‌ژن‌هائي كه براي سيستم ايمني او ناشناخته است توليد «آنتي بادي» نمايد. در حقيقت اين همان فرايندي است كه ما را عليه باكتري‌ها و ويروس‌ها مصون مي‌سازد. در رابطه با گلبول‌هاي قرمز خون، اين مصونيت باعث مي‌شود خون فرد عليه آنتي‌ژن‌هاي غيرخودي، ناسازگار (incompatible) باشد و در نتيجه  آنتي‌ژن‌هاي غيرخودي از بين مي‌رود.

آزمايشگاه بانك خون برخي كشورها با جستجوي آنتي بادي قبل از تزريق خون و شناسائي آنتي‌ژني كه آنتي‌بادي عليه آن ساخته شده به راحتي مي‌توانند خون مناسب (compatible) با خون بيمار فراهم كنند. به اين فرايند علم ايمونوهماتولوژي Immunohematology مي‌گويند. متأسفانه بسياري از كشورهاي در حال توسعه از اين علم بهره شاياني نبرده‌اند كه در حال حاضر ايران هم شامل اين كشورها مي‌باشد.

آزمايشگاه رفرانس ايمونوهماتولوژي سازمان انتقال خون ايران تنها مركز تخصصي است كه سعي مي‌كند با استفاده از امكانات فني/ علمي و منابع انساني تا حدودي نيازهاي بيماران را در اين خصوص رفع نمايد. اين آزمايشگاه سعي نموده تا با آموزش افراد و تجهيز برخي مراكز استاني انتقال خون و بيمارستان‌هاي منتخب، خلاء موجود را برطرف كرده تا خدمات مناسب آزمايشگاهي/ باليني در اختيار بيماران با سابقه تزريق خون يا بارداري و پزشكان آنها قرار گيرد.

واقعيت اين است كه روزانه در مراكز پزشكي/ بيمارستاني، مسئولين بانك خون‌ها با آگاهي يا عدم آگاهي از واكنش‌هائي نامطلوب تزريق خون، كيسه‌هاي خون ناسازگاري را آماده مي‌كنند كه مي‌تواند عواقب خطرناكي را براي بيماران داشته باشد.

بيماران مي توانند عليه گلبول قرمز خون خود نيز آنتي‌بادي بسازند. در صورتي كه اين آنتي‌بادي‌ها توانايي از بين بردن گلبول‌هاي قرمز خون بيمار را داشته باشند، منجر به كم خوني (آنمي) در افراد مي‌شوند در برخي موارد مي‌تواند مرگ آنها را درپي داشته باشد. اين نوع كم خوني به نام Autoimmune Hemolytic Anemia (AIHA) شناخته مي‌شود.

نوع ديگري از بيماري ايمونوهماتولوژيك بيماري همولتيك جنين و نوزاد مي باشد.

 (Hemolytic Disease of the Fetus and Newborn (HDFN))

در HDFN خانم‌هاي باردار آنتي‌بادي گروه خون توليد نموده كه منجر به نابودي گلبول‌هاي قرمز خون جنين خود، هنگام بارداري يا بلافاصله پس از تولد نوزاد مي‌شوند. اين نوع آنتي‌بادي‌ها مانند آنتي Rh(D) در درصد بالائي (در يك مطالعه 34% از بيماران مراجعه كننده) از مادران كه نوع Rh آنها منفي مي‌باشد، علي رغم دسترسي بهRh Immune Globulin به علت‌هاي مختلف كه نياز به بررسي بيشتر دارد مشاهده مي‌شود. حساس شدن اين مادران با گروه  Rh negative  منجر به سقط‌ هاي مكرر و مرگ جنين مي‌گردد.

آزمايشگاه‌هاي بانك خون جهت شناسائي آنتي بادي‌ها و رفع اين گونه مشكلات بايد آموزش لازم را ديده و از امكانات كافي مانند دسترسي به كيت غربالگري آنتي‌بادي‌هاي غيرمنتظره (antibody screen panel) برخوردار باشند.

شناسائي آنتي‌بادي‌هاي غيرمنتظره  بيماران و اهداكنندگان، بخش مهمي از ارائه خون سالم در سيستم پزشكي پيشرفته امروزي مي‌‌باشد. افرادي مانند بيماران سرطاني كه تحت شيمي درماني بوده و يا بيماران تالاسمي كه نياز به تزريق خون مكرر دارند، از جمله افراد توليد كننده آنتي‌بادي هستند. اين امر براي بيماران قلبي كه نياز به جراحي دارند، پيوند اعضا و مغز استخوان نيز صادق مي‌باشد.

با توجه به موارد ذكر شده فوق، آموزش بيشتر كاركنان بانك خون بيمارستان‌ها كه مسئوليت آماده‌سازي خون را دارند و پزشكاني كه تجويز خون مي نمايند، در سطح تئوري/ عملي علم ايمونوهماتولوژي بايد توسط مراكز ذيصلاح در اولويت قرارگيرد. اين سايت سعي خواهد كرد تا سهم خويش را در رابطه با اين موضوع ارائه نمايد. روشن است كه  آماده سازي آزمايشگاه‌هاي بانك خون با تجهيزات، مواد مصرفي مناسب همراه با پيروي از دستورالعمل‌هاي استاندارد مطابق با آئين‌نامه‌هاي آزمايشگاه مرجع سلامت وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي و سازمان انتقال خون ايران بايد به ارتقاي لازم سرعت بخشيده و مشكلات موجود را رفع نمايد.

آزمايش‌هاي روتين و تخصصي در آزمايشگاه رفرانس ايمونوهماتولوژي

آزمايش‌هاي روتين و تخصصي كه در آزمايشگاه رفرانس ايمونوهماتولوژي انجام مي‌شود:

انواع آزمايش گروه اصلي و ساير گروه‌هاي خون

1.     آزمايش گروه‌بندي اصلي خون ABO&Rh براي بزرگسالان و نوزادان

2.     آزمايش شناسائي و رفع ناهمخواني گروه‌هاي اصلي خون با روش‌هاي اختصاصي ايمونوهماتولوژي مانندAdsorption /Elution- Chloroquine treatment

3.     آزمايش تعيين فنوتيپ گروه‌هاي اصلي خون و زيرگروه‌ها ABO subgroups و نيز سيستم Rh(D) انواع Weak-D

4.     تعيين فنوتيپ و ژنوتيپ ساير گروه‌هاي خون به روش استاندارد سرولوژي و در صورت هماهنگي قبلي به روش مولكولي PCR مانندD-Zygosity

5.     تعيين فنوتيپ گروه خون بيماراني كه در سه ماه گذشته تزريق خون شده‌اند با جداسازي خون اتولوگ از خون اهداكننده

6.    آزمايش گروه‌هاي اصلي خون ABO&Rh و فنوتيپ ساير گروه‌هاي خونK,C,e,E,c,Duffy, Kidd  براي بيماران (گيرنده) پيوند مغز استخوان و اهداكننده قبل از پيوند، بررسي و رفع ناهمخواني گروه‌هاي خون پس از پيوند و درمان با سلول‌هاي بنيادي

7.    صدور كارت گروه خون و فنوتيپ گروه‌هاي خون و نوع alloantibody براي بيماران با تزريق مكرر خون مانند بيماران تالاسمي – سرطان خون

8.    صدور كارت سابقه گروه خون براي عموم افراد جهت اخذ گواهينامه رانندگي يا ‌خدمت سربازي و غيره

جستجوي آنتي‌بادي‌هاي غيرمنتظرهRBC Antibody Screening Test

1.  آزمايش بررسي و جستجوي آنتي¬بادي¬هاي غير منتظره  RBC alloantibody screening test در سرم بيماران با تزريق خون مكرر مانند:

v      بيماران تالاسمي

v      Sickle cells

v      بيماران سرطاني كه  خون دريافت مي¬كنند.

v      مادران با سابقه بارداري و سقط جنين

سرم بيمار براي شناسائي alloantibody با گلبول قرمزخون گروه "O" سه اهداكننده نادر مجاور شده تا آنتي‌بادي‌هاي نظير anti-K , anti-D, anti-C, anti-E شناسائي گردد.

2. آزمايش شناسائي نوع آنتي‌بادي غير منتظره  RBC alloantibody identification test به منظور تجويز خون سازگار به بيمار كه آنتي‌ژن مربوط به آنتي‌بادي را دارا نمي‌باشد.

آزمايش كومبس مستقيم Direct Coombs Test

1. آزمايش كومبس مستقيم (Direct Coombs Test) جهت بررسي auto- antibody در:

v      بيماراني كه واكنش به تزريق خون داشته اند.

v      افرادي كه به بيماري auto immune مبتلا هستند.

v      نوزادان جهت ارزيابي و تشخيص (HDFN) هموليز درون رحمي جنين و نوزاد

آزمايش تيتراسيون Antibody Titration Test

1. آزمايش Iso-agglutinin

تعيين تيتر آنتي بادي ( IgG, IgM ) گروه‌هاي اصلي خون براي بيماران پيوند مغز استخوان و درمان با سلول‌ هاي بنيادي

2. آزمايش تيتر آنتي بادي alloantibody titer مانند anti-D در سرم مادران با سقط مكرر كه به دليل سابقه بارداري قبلي با توجه بهsensitized شدن، توليد آلو آنتي بادي مهم از نظر باليني نموده‌اند.

3. آزمايش Cold agglutinin وتعيين ويژگي واكنش اتوآگلوتنين سرد Cold reactive auto agglutinins titer تيتر بالاي واكنش آنتي‌بادي‌هاي سرد در سرم بيماران نشان‌دهنده آگلوتنين باليني اتو آنتي بادي سرد مي‌باشد. اين پديده منجر به هموليز يا علائم بيماري سيستماتيك شده و تيتر و دماي واكنش اتوآنتي بادي سرد نشان‌دهنده شرايط باليني بيمار است.

آزمايش تعيين  مترشحه Secretion Test

1. تعيين مترشحه (Secretor) و غيرمترشحه (non Secretor) بودن افراد با انجام آزمايش Saliva test


سازمان در يك نگاه
  • تاريخچه، شاخص هاي كلي، روش كار و دستاوردها

    تاريخچه، شاخص هاي كلي، روش كار و دستاوردها

  • مديريت استراتژيك

    مديريت استراتژيك

  • گفت و گو با بنیانگذار سازمان

    گفت و گو با بنیانگذار سازمان

اطلاعیه ها