سه‌شنبه, 29 مهر 1393
فهرست اصلی

فرآورده‌هاي خوني

فرآورده هاي خوني

 خون مي تواند به صورت كامل و يا پس از جداسازي اجزاء مختلف بصورت فرآورده هاي آن مصرف شود. انسان به ندرت به تمامي اجزاي خون كامل احتياج دارد، بنابراين استفاده از فرآورده ها بدليل اثرات درماني بهتر و عوارض كمتر بر مصرف خون كامل ارجحيت دارد و همچنين امكان استفاده چند بيمار از يك واحد خون فراهم مي شود.

 انواع فرآورده ها عبارتند از گلبول هاي قرمز فشرده، پلاسما، پلاكت و فاكتور VIII  انعقادي (رسوب كرايو ). بنابراين چهار فرآورده از يك واحد خون مي توان تهيه نمود.

·         خون كامل

خون كامل فرآورده اصلي است كه از اهدا كننده دريافت مي شود و اجزاي مختلف تشكيل دهنده خون از آن جدا نشده است. اگر كيسه خون مدتي به صورت عمودي و ثابت قرار گيرد، گلبول هاي قرمز به خاطر وزن بيشتر ته نشين مي شود و پلاسما روي آن قرار مي گيرد و گلبول هاي سفيد و پلاكت ها نيز بين گلبول هاي قرمز و پلاسما بصورت معلق باقي مي ماند. دستگاه سانتريفيوژ كه از آن براي تهيه فرآورده هاي خوني استفاده مي شود، در واقع همين عمل را در زمان كمتري با استفاده از مكانيزم دوران سريع انجام مي دهد و سپس پلاسماي غني از پلاكت به يك كيسه جانبي هدايت مي شود. حال اگر بخواهيم از اين كيسه، پلاكت ها را جدا كنيم، مجدداً آن را در دستگاه سانتريفيوژ قرار مي دهيم تا پلاكت ها ته نشين شوند و سپس پلاسماي روي آنها به يك كيسه جانبي ديگر هدايت مي گردد.

·         گلبول هاي قرمز فشرده

فرآورده گلبول قرمز فشرده بعد از جدا كردن پلاسما به دست مي آيد و لذا تزريق اين فرآورده باعث بالا رفتن هماتوكريت بيماران، بدون افزايش حجم خون آن ها مي‌شود. بيماران مبتلا به كم خوني مزمن مانند افراد مبتلا به نارسايي كليه و سرطان بيشترين نتيجه را از گلبول قرمز فشرده خواهند گرفت. همچنين بيماراني كه بصورت ناگهاني حجم زيادي از خون را از دست داده اند، مانند خونريزي هاي گوارشي و يا جراحي، نياز مبرمي به اين فرآورده دارند. اكنون با استفاده از محلول هاي نگه دارنده پيشرفته، طول عمر گلبول قرمز فشرده در خارج از بدن تا 42 روز افزايش يافته است. در مواقع نياز مي توان گلبول هاي قرمز را بصورت منجمد حتي تا 10 سال نگهداري نمود.

·         پلاكت ها

پلاکت ها اجزاي سلولي بسيار كوچكي هستند كه در جراحت و خونریزی با چسبيدن به جداره رگ ها به انعقاد خون كمك مي كنند. پلاکت ها در مغز استخوان ساخته مي شوند و در داخل سيستم گردش خون 9 تا 10 روز زنده مي مانند و بعد از آن توسط طحال از بين مي روند. پلاکت ها براي بدن حياتي هستند زيرا از خونريزي

 

هاي بزرگ ناشي از آسيب ديدگي عروق خوني كه در زندگي طبيعي روزمره ايجاد مي گردد، جلوگيري مي كنند. پلاکت ها با استفاده از دستگاه سانتريفيوژ از پلاسماي غني از پلاكت جدا مي گردند. همچنين مي توان از طريق آفرزيس آن را از يك اهداكننده جمع آوري كرد. در اين روش، خون اهداكننده وارد دستگاه خاصي مي شود. اين دستگاه با استفاده سانتريفيوژ خون را به اجزاء تشكيل دهنده آن تجزيه كرده و سپس پلاکت ها را جمع آوري و بقيه اجزاء را به اهداكننده بر مي گرداند. فرآورده تهيه شده از اين طريق، شش برابر فرآورده تهيه شده از يك واحد خون كامل، پلاكت دارد. پلاکت ها در بيماران مبتلا به كمبود يا اختلال عملكرد پلاكت مصرف مي شود. پلاکت ها حداكثر تا 5 روز و در دماي اطاق قابل نگه داري هستند.

·         پلاسما       

پلاسما بخش مايع خون را تشكيل مي دهد و در واقع محلولي متشكل از پروتئين ها و املاح مي باشد كه در آن گلبول هاي قرمز و پلاکت ها شناورند. حدود %90 پلاسما را آب تشكيل مي دهد. پروتئين اصلي پلاسما آلبومين است. ساير پروتئين ها عبارتند از فيبرينوژن (كه از عوامل اصلي ايجاد لخته مي باشد)، گلبولين ها و ساير فاكتورهاي انعقادي.

مصرف درماني پلاسما بسيار گسترده است و از تنظيم فشار و حجم مطلوب خون گرفته تا رساندن پروتئين هاي حياتي انعقادي و ايمني به محل هاي موردنظر متفاوت مي باشد. توليد فرآورده هاي پلاسمايي با جداسازي بخش مايع خون از بخش سلولي آغاز گردد. پلاسما معمولاً براي تزريق مستقيم نبايد استفاده شود بلكه بهتر است ابتدا به اجزاء مختلف نظير آلبومين، فاكتورهاي انعقادي و ايمونوگلوبينتجزيه شده و سپس بر حسب نياز بيماران مصرف شود. پلاسماي تازه منجمد(FFP)، پلاسمايي است كه در ساعات اوليه اهداي خون جدا و منجمد شده است تا فاكتورهاي انعقادي آن حفظ شود و بسته به دماي محل نگهداري بين يك تا چهار سال قابل نگهداري است. اين فرآورده معمولاً موقعي مورد استفاده قرار مي گيرد كه كمبود يك يا چندين فاكتور انعقادي وجود داشته و فاكتور تغليظ شده اختصاصي در دسترس نباشد، همچنين در مواقع نياز براي تعويض خون استفاده مي شود.

·         رسوب كرايو

نوعي فراورده پلاسمايي است كه از نظر بعضي از فاكتورهاي انعقادي مانند فاكتور هشت انعقادي، فيبرينوژن و فاكتور فون ويلبراند غني است. رسوب كرايو از پلاسماي تازه منجمد كه به آرامي ذوب شده باشد تهيه مي گردد. اين فرآورده براي جلوگيري و يا كنترل خونريزي در بيماران هموفيل و بيماران مبتلا به فون ويلبراند كه شايع ترين بيماري انعقادي ارثي مي باشند، استفاده مي شود.

علی اصغر صفری فرد، کارشناس ارشد خون شناسی و بانک خون

a.safarifard@ibto.ir

 

 


پورتال سازمان انتقال خون ايران
DOURAN Portal V3.9.8.211
V3.9.8.211

ajaums

دندان

energy exploration

مجله طراحی وب