دوشنبه, 1 دی 1393
فهرست اصلی

سلول بنیادی چیست؟

o        سلول بنيادي چيست؟

o        انواع سلول هاي بنيادي

o        سلول هاي بنيادي خون ساز

o        پيوند سلول های بنيادي خون ساز

o         جمع آوري سلول هاي بنيادي خون ساز

 

سلول بنيادي چيست؟
سلول  بنيادي نامي كلي است و به گروهي از سلول هاي بدن گفته مي شوند كه داراي چند وپژگي مهم مي باشند:

1)      اين سلول ها تخصص نيافته هستند. 

2)      مجددا در بدن از طريق تقسيم سلولي خود را توليد و تكثيرمي كنند. 

3)      عمري  طولاني دارند.

4)    در شرايط آزمايشگاهي، مي توان آنها را به سلول هايي متخصص با اعمال و فعاليت مشخص تبديل كرد . به عبارتي در محيط كشت و در مجاورت عوامل مغذي خاصي با دست كاري يك سلول بنيادي در حالت پايه, در سلول ژن هايي را فعال نموده و سلول  بنيادي مجبور به ايجاد  عواملي پروتئيني در داخل و سطح خود مي شود و در نهايت  به يك سلول مشخص تبديل مي شود .          

سلول هاي بنيادي  تقريبا در  همه بافت هاي بدن  يافت مي شوند و  به نوعي مسئول ترميم آنها  هستند. اين سلول ها داراي انواع متفاوتي مي باشند. بدون توجه به انواع سلول هاي بنيادي اين خواص در همه آنها  ديده مي شود.

 

انواع سلول هاي بنيادي

·         مبناي يك نوع تقسيم بندي آنها وجود اين سلول ها در شرايط تكاملي مختلف موجودات زنده است:

سلول بنيادي جنيني( Embryonic Stem Cell ):  اولين مرحله تكامل انسان ايجاد يك سلول تخم است كه سپس  شروع به تقسيم شدن مي كنند و گروهي از سلول هاي بنيادي را مي سازند كه  امبريو يا جنين  ناميده مي شود .در داخل يك جنين    3- 5  روزه مجموعه اي از سلول ها  به نام توده اي سلو لي داخلي وجود دارد كه بلاستوسيست نام دارد و مسئول توليد انواع سلول هاي تخصص يافته بافت هاي بدن نظير: قلب ,‌ريه , پوست , مي باشد. سلول هاي بنيادي جنيني بيش از 200 نوع سلول مختلف را مي توانند توليد كنند.

سلول بنيادي جنيني

     -      سلول هاي بنيادي بالغ( Adult Stem Cell ) :‌  سلول هاي بنيادي كه پس از دوره جنيني در بافت هاي بدن  (‌مثل پوست , مغز , عضلات , عروق خوني ,‌قلب , مغز استخوان,‌ كبدو ساير بافت ها ) و هم چنين در خون بند ناف يافت مي شوند. سلول هاي بنيادي بالغ موجود در بافت هاي بدن مسئول توليد و ترميم همان بافت هستند.  به نظر مي رسد سلول هاي بنيادي بالغ مي توانند

بسته به فراهم سازي شرايط مناسب, به ساير سلول هاي تمايز يابند. فرايند ايجاد سلول هاي تخصصي از سلول هاي  بنيادي را تمايز  مي نامند. قدرت تمايزي سلول هاي بنيادي بالغ از انواع جنيني كمتر است.

 



 سلول هاي بنيادي خون بند ناف: پس از تولد نوزاد, بند ناف جدا و دور ريخته مي شود در حالي كه خون داخل بند ناف منبع گروهي از سلول هاي بنيادي مي باشد.    اين سلول ها نيز  قادر به تمايز يافتن به انواع سول هاي تخصصي مي باشند. سلول هاي بنيادي خون بند ناف بسيار جوان هستند و در صورت انتقال به گيرنده, جايگزيني سلول هاي پيوندي در بدن گيرنده نسبتا تاخيري مي باشد. تعداد سلول هاي بنيادي موجود در خون بند ناف معمولا براي بيماراني كه جثه كوچكتري دارند مناسب هستند. محققين براي افزايش تعداد اين سلول ها در محيط كشت براي بيماران با جثه بزرگتر تلاش مي كنند.

Source: Explorestemcells.co

·         مبناي ديگر تقسيم بندي  سلول هاي بنيادي بر حسب  محل حضور آنها مي باشد :

به عبارتي سلول هاي بنيادي برحسب نوع بافتي كه در آن ديده مي شوند انواع مختلفي دارند.  هربافت بدن داراي يك سلول بنيادي مخصوص خود مي باشد نظيرسلول  بنيادي خون ساز, سلول بنيادي مزانشيمي, سلول  بنيادي عصبي, سلول هاي بنيادي عضلاني , سلول هاي بنيادي اپي تليالي , سلول بنيادي بافت همبندي( چربي , غضروف , استخوان) و.....

·         مبناي ديگر تقسيم بندي سلول هاي بنيادي  توانايي تمايز به سلول هاي مختلف  مي باشد كه بر اين اسا س به سه گروه  تقسيم مي شوند.

1-     سلول هاي بنيادي Totipotent ( همه  توان) : قادر به توليد همه انواع سلول هاي سازنده پرده هاي جنيني و انواع مختلف سلول هاي يك  موجود زنده مي باشند نظيرسلول هاي بنيادي جنيني اوليه.
2- سلول هاي بنيادي
Pluripotent   ( پر توان ):اين سلول ها توانايي تبديل شدن به اكثر سلول هاي بافتي ( و نه همه سلول ها ) يك موجود زنده را دارند مانند سلول هاي توده سلولي داخلي جنين .

 3-  سلول هاي بنيادي Multi potent (چند توان): اين سلول ها قابل تبديل و تكامل به  انواع سلول هاي يك گروه يا خانواده سلولي مي باشند.

 سلول بنيادي بالغ يك بافت مي توانند سلول هاي همان بافت را ايجاد كند. براي مثال سلول بنيادي بافت خون را سلول بنيادي خون ساز مي نامند كه مي تواند انواع سلول هاي موجود در خون نظير گلبول هاي قرمز و گلبول هاي سفيد(لنفوسيت هاي بزرگ و كوچك, پلاكت ها ,نوتروفيل ها, مونوسيت/ماكروفازها)‌ را ايجاد نمايد.


سلول هاي بنيادي خون ساز

اين سلول ها را مي توان از سه منبع مختلف جمع آوري و جدا كرد:

از مفز استخوان

     2.  از خون محيطي طي آفرزيس                                                                                                         

     3 . از خون بند ناف

     ·  برخی اختلالات قابل درمان با پيوند سلول های بنيادي خون ساز: 


پيوند سلول های بنيادي خون ساز

1-   پيوند اتولوگ : در شرايط خاص بيماري مشخص, سلول هاي بنيادي از خود فرد بيمارجدا و در سرما در فريزرهاي مخصوص نگه داري ميشوند. بيمار تحت شيمي درماني يا تابش اشعه قرار گرفته تا سلول هاي بدخيم ازبين بروند كه گاه باعث از بين رفتن سلول هاي بنيادي خون ساز مغز استخوان وي نيز مي شود. سپس سلول هاي ذخيره شده به بدن وي بازگردانده مي شوند.  شانس بيماري پيوند عليه ميزبان و عفونت كمتر است  اما احتمال عود بيماري نسبت به اهدا از سايرين ( افراد فاميل و يا اهداكننده غير خويشاوند) بيشتر است.   

2-   پيوند آلوژن:  دو فرد گيرنده و اهداكننده پيوند ممكن است با يكديگر نسبت خويشاوندي داشته باشند( مثل پيوند سلول هاي بنيادي خون ساز بين خواهر,برادر و يا از ساير اعضا خانواده )‌ و يا غيرخويشاوند باشند( دريافت سلول از افراد بالغ يا از خون بند ناف سايرين).

در پيوند آلوژن چنانچه گيرنده و اهداكننده پيوند ازنظر آنتي ژن هاي سازگاري بافتي (Human Leukocyte Antigen HLA ,  يا مجموعه سازگاري بافتي اصليMajor Histocompatibility Complex or MHC  ) با يكديگر شبيه  باشند, شانس موفقيت پيوند بيشتر است. بيمار برحسب نوع پيوند داروهاي سركوب كننده سيستم دفاعي (immunosuppressive ) و يا مغز استخوان دريافت مي كند تا احتمال بروز واكنش هاي نامناسب را كاهش دهند زيرا  اين واكنش ها از جايگزيني سلول هاي پيوندي در بدن بيمار جلوگيري  مي نمايند.

·         تشخيص اين كه كدام نوع پيوند براي بيمار نياز است با پزشك معالج و بر اساس معيار هاي استاندارد مي باشد.

جمع آوري سلول هاي بنيادي خون ساز

جمع آوري سلول هاي بنيادي خون ساز از خون محيطي :‌ امروزه رايج ترين روش جمع آوري  سلول هاي بنيادي خون ساز محسوب مي شود. طي فرايندي به نام آفرزيس, خون از بازوي فرد وارد دستگاه خاصي شده كه گلبول هاي سفيد وي را جدا و سپس گلبول هاي قرمز و پلاسما را به بدن وي باز مي گرداند. براي افزايش ميزان سلول هاي بنيادي در خون چند روز قبل از آفرزيس  دارويي به نام عامل محرك كلوني گرانولوسيتي (Granulocyte- Colony Stimulating Factor= G-CSF ) به صورت زير جلدي به اهداكننده تزريق مي شود.




 2- جمع آوري سلول هاي بنيادي خون ساز از مغز استخوان: امروزه، استفاده از اين روش محدود به موارد محدودي مي باشد. در اين روش، سلول‌هاي بنيادي به‌طور مستقيم، از مغز استخوان گرفته مي شوند.  اين كار، تحت بيهوشي عمومي يا موضعي انجام شده و معمولا از مغز استخوان لگن استفاده مي شود. اين اقدام در حدود 2ساعت طول مي كشد و اهداكننده به‌طور معمول، مي‌تواند همان‌روز و يا حداكثر روز بعد بيمارستان را ترك كند و پس از 2 تا 3 روز فعاليت  عادي خود را  از سر بگيرد. ممكن است سلو‌ل هاي بنيادي موجود در مغز استخوان در آزمايشگاه جداسازي گردند. بايد توجه داشت كه در اين روش، مغزاستخوان طبيعي در بدن فرد اهداكننده، به سرعت شروع به رشد دوباره كرده و جايگزين  مغزاستخوان اهدا شده مي گردد.



3-جمع آوري سلول هاي بنيادي خون ساز از خون بند ناف: تعداد سلول هاي بنيادي خون بند ناف از تعداد آنها در خون فرد بالغ در حالت معمول بيشتر است. پس از زايمان در شرايط مناسب به منظور جلوگيري از آلودگي جمع آوري مي شود . قبلا بايد از مادر رضايت نامه دريافت شود . بانك هاي خون بند ناف به صورت خصوصي و يا عمومي مي باشند. در بانك خصوصي خون بند ناف  اهدا خون بند ناف توسط مادر براي استفاده احتمالي بعدي واحد اهدايي توسط نوزاد متولد شده يا در صورت نياز خواهر و برادر وي صورت مي پذيرد. در بانك عمومي خون بند ناف اهدا  براي استفاده ساير بيماران نيازمند غير خويشاوند  صورت مي گيرد.

·     زمان بهبود پس از اهدا سلول هاي بنيادي خون ساز در افراد بالغ,  بستگي به فرد اهداكننده و نوع اهدا دارد اما به طور معمول طي چند روز(1 روز تا حداكثريك هفته ) پس از اهدا , فرد قادر به انجام فعاليت هاي طبيعي خود و بازگشت به كار مي باشد.


سایت سلولهای بنیادی
DOURAN Portal V3.9.8.211
V3.9.8.211

ajaums

دندان

energy exploration

مجله طراحی وب

snake