جمعه, 2 آبان 1393
فهرست اصلی

خون، زندگي

خون، زندگی

خون، مايع حيات بخشي است كه در رگ هاي بدن جريان دارد تا مواد غذايي و اكسيژن را به تمام سلول هاي بدن برساند و مواد زايد را از آن ها دور نماید. در واقع خون با عمل تلمبه ای قلب در بدن به گردش در می آید و با گذشتن از کنار تک تک سلول ها، مواد غذایی و اکسیژن را از دستگاه گوارش و تنفس می گیرد و به سلول های بدن می رساند و از طرف دیگر مواد دفعی سلول ها را برای دفع به كليه ها، كبد و شش ها حمل می كند.

خون یک بافت زنده است که از دو بخش زير تشکیل یافته است.

·     بخش مایع یا پلاسما: یک مایع زرد کهربایی است که حاوی آب، املاح، مواد غذایی، هورمون ها، مواد انعقادی و سایر مواد محلول می باشد که حدود 55% حجم خون را تشکیل می دهد. بيشتر مواد شيميايی لازم برای زنده ماندن سلول ها، در پلاسما حل شده اند، مانند: غذا، اکسيژن و املاح که همگی آن ها ناگزير بايد از راه خون به سلول ها رسانده شوند. مواد زائد توليد شده در سلول ها نيز برای دفع از طريق پلاسما به اندام های دفعی منتقل مي شوند. هورمون ها، عوامل شيميايی تنظيم کننده و عوامل انعقادی نيز در پلاسما محلول می باشند. فراوانترين ماده حل شده در پلاسما را گروهی از پروتئين های پلاسما شامل آلبومين ها و گلوبولين ها تشکيل می دهند. آلبومين ها به افزايش قوام  خون کمک می کنند، گلوبولين ها باعث دفاع بدن در برابر عفونت ها مي شوند و فيبرينوژن يک عامل ضروری در روند انعقاد خون است. کلیه ها و دستگاه گوارش، نقش اساسی را در تنظیم ترکیب پلاسما بر عهده دارند، یعنی از طریق تنظیم میزان جذب و دفع آب، املاح و سایر مواد غذایی و انتقال آن ها به درون رگ ها ترکیب پلاسما را تنظیم می نمایند.

·         بخش سلولی:  سلول های خون حدود 45% حجم خون را تشکیل می دهند و خود شامل سه دسته سلول می باشد:

-     گلبول های قرمز: سلول هايی هستند که از دو طرف مقعر بوده و در مشاهده، مرکزشان نازک و کناره هايشان ضخيم تر است. کار اصلی آن ها انتقال اکسيژن از شش ها به سلول های بدن برای استفاده سلول ها و برداشت دی اکسيد کربن از سلول ها و حمل آن ها به شش ها برای دفع به محيط خارج از بدن می باشد. اين کار به کمک نوعی رنگدانه قرمز رنگ بنام هموگلوبين که در درون گويچه های سرخ قرار دارد، صورت می گيرد. خون رنگ اسطوره ای خود را مديون هموگلوبين است. شکل بخصوص گويچه ها همراه با فراوانی تعداد آن ها باعث افزايش سطح نقل و انتقال اکسيژن و دی اکسيد کربن می شود به گونه ای که وسعت ناحيه تبادل را از وسعت يک زمين فوتبال نيز  فراتر مي برد.

-         گلبول های سفید: گلبول هاي سفيد به دو گروه اصلي تقسيم مي شوند: گلبول هاي سفيد گرانول دار و گلبول هاي سفيد فاقد گرانول. انواع گرانول دار به سه گروه "نوتروفيل، ائوزينوفيل، بازوفيل" و انواع فاقد گرانول به دو گروه  "منوسيت و لنفوسيت" تقسيم مي شوند. اهميت کار گويچه های سفيد در بدن، کمتر از گويچه های سرخ نيست. آن ها به شيوه های گوناگونی در برابر حمله موجودات ذره بينی به بافت ها و يا به جريان خون، از بدن دفاع می کنند. برای نمونه، نوتروفيل ها و منوسيت ها ميکروب ها را بلعيده و سپس آن ها را هضم می کنند که به اين عمل فاگوسيتوز يا ذره خواری می گويند و  گروهي از لنفوسيت ها به نام لنفوسيت های نوع B‏، هنگام ورود ميکروب ها به بدن شروع به توليد فعال آنتي بادي اختصاصی ضد آن ميکروب ها می نمايند تا بدن را نسبت به بيماري های عفونی خاص  ايمن سازند

-     پلاکت ها: پلاکت ها اجزاي سلولي کوچکی هستند که در عمل انعقادخون شرکت می کنند. پس ازايجاد يک ضايعه خونريزی دهنده، پيش از هر چيز، پلاکت ها در نقطه آسيب ديده، حالت چسبنده به خود گرفته و شروع به تجمع می کنند و به زودی يک صفحه پلاکتی نرم اما موقت برای مسدود کردن محل خونريزی، درست می کنند. ولی برای پايا شدن انعقاد خون به چيز بيشتری نياز داريم ؛ همزمان با اتفاقات بالا، فاکتورهای انعقادی خاصی به درون پلاسما آزاد می گردند که در نهايت با فعال کردن فيبرينوژن و ساير فاکتورهای انعقادی غير فعال و از قبل آماده موجود در درون پلاسما، ژل فيبروزی ويژه ای بنام " فيبرين " را شکل می دهند و به اين ترتيب عمل انعقاد خون کامل می شود.

توليد سلول های خونی

در یک انسان بالغ، مغز استخوان بخش عمده خون سازی در بدن را بر عهده دارد. در دوران جنینی بخش های دیگری از جمله کبد و طحال نیز در خون سازی نقش دارند، اما به تدریج با تولد و بلوغ، مغز استخوان نقش اساسی را بر عهده خواهد داشت. برخي از سلول هاي خوني مانند لنفوسيت ها در غدد لنفاوي هم توليد مي شوند.

خون، یک سیزدهم وزن بدن هر فرد را تشکیل می دهد. بر این اساس شخص بالغ با وزن حدود 70 كيلوگرم به طور متوسط در حدود 5 ليتر خون دارد. در واقع مقدار خون هر شخص با وزن بدنش تناسب دارد به طوري كه مقدار خون به ازای هر کیلوگرم وزن بدن در آقایان70 ميلي ليتر و در خانم ها 65 ميلي ليتر می باشد. در هر ميلی متر مکعب از خون که چیزی معادل يک قطره خون می باشد، تقريباً 5 ميليون گويچه سرخ، 7500 گويچه سفيد و 300 هزار پلاکت  وجود دارد. جالب است بدانيم كه به ازاي هر 600 گلبول قرمز، يك گلبول سفيد و حدود چهل عدد پلاكت وجود دارد. با اهداي خون در حدود 450 سي سي، هيچ مشكلي متوجه فرد نبوده و در عرض 12 تا 24 ساعت قسمت مايع خون و در عرض سه تا چهار هفته عناصر سلولي خون جايگزين مي گردد.

عمر سلول های خونی

گويچه های سرخ فقط تا 4 ماه عمر می کنند و عمر گويچه های سفيد از اين هم کوتاه تر است. در واقع دامنه عمر گويچه های سفيد خيلی متفاوت است: از حدود چند روز برای انواع دانه دار تا بيش از  6 ماه برای انواع غير دانه دار. سلول های خونی که با گذشت زمان پیر و فرسوده شده اند، در کبد و طحال تخریب می شوند و از بین می روند، تا سلول های جوان و تازه نفس وارد رگ ها شوند.

 

علی اصغر صفری فرد، کارشناس ارشد خون شناسی و بانک خون

a.safarifard@ibto.ir


پورتال سازمان انتقال خون ايران
DOURAN Portal V3.9.8.211
V3.9.8.211

ajaums

دندان

energy exploration

مجله طراحی وب